Σάββατο, 21 Φεβρουαρίου 2009

ΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

Μιας και κάναμε αναφορά στα τέσσερα στοιχεία, να ανοίξουμε μια παρένθεση για να ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ σημαντικό.

Ο Πλάτων ΠΟΥΘΕΝΑ δεν αναφέρει για πέντε στοιχεία, αλλά μόνον τέσσερα, το δε δωδεκάεδρο που αναφέρει αμέως μετά δεν το αντιστοιχίζει με στοιχείο, αλλά με τον χώρο, στον οποίο και μπορούν να εγγραφούν τα κανονικά πολύεδρα ( Πυραμίδα, Οκτάεδρο, Εικοσάεδρο, Κύβος ) που αντιστοιχούν στα τέσερα στοιχεία, ερμηνεύοντας έτσι γεωμετρικά πως εντάσσονται τα τέσσερα στοιχεία στον κόσμο. Ο δε Πρόκλος στα Σχόλια στον Τίμαιο, διαφοροποείται σαφώς και απορρίπτει την θέση του Αριστοτέλη περί πέμπτου στοιχείου.
( βλέπε Πρόκλος - Σχόλια στον Τίμαιο Γ 42-49 )

Συνεπώς το λεγόμενο "πέμπτο στοιχείο", δεν είναι κατάσταση της ύλης αλλά ο χώρος. Ο χώρος είναι επίσης γνωστός και σαν αιθέρας. Εδώ πρέπει να προσέξουμε και ένα άλλο σημείο.

Ο Αιθέρας δεν είναι κατάσταση της Υλης/Ουσία. Η έννοια του Αιθέρα έχει παρερμηνευτεί λόγω της χρήσης της έννοιας αυτής από τον Αριστοτέλη ο οποίος χρησιμοποίησε την έννοια αυτή σαν την λεγόμενη πεμπτουσία (Πέμπτη Ουσία ή αλλοιώς πέμπτη κατάσταση της ύλης).

Η πρωταρχική έννοια της λέξης Αιθέρας είναι Ορφική και όπως έχουμε δει είναι το πρώτο μέλος της πρώτης νοητής τριάδας ( ΑΙΘΗΡ-ΧΑΟΣ-ΑΥΓΟ ή ΠΕΡΑΣ-ΑΠΕΙΡΟΝ-ΜΙΚΤΟΝ ) και το οποίο δεν είναι ουσία μιας και το πέρας είναι υπερούσιο. Η ουσία είναι το τρίτο μέλος της τριάδας, το Αυγό.
(ανατρέξτε στο : http://empedotimos.blogspot.com/2008/02/blog-post_2357.html )

Αλλωστε, ο Δαμάσκιος στο Περί Πρώτων Αρχών 316.18-21 είναι ξεκάθαρος :

"Εν μεν τοίνυν ταις φερομέναις ταύταις ραψωδίαις ορφικαίς η θεολογία δη τις εστίν η περί τον νοητόν, ην και οι φιλόσοφοι διερμηνεύουσιν αντί μεν της μιας των όλων αρχής τον Χρόνον τιθέντες, αντί δε τοιν δυείν Αιθέρα και Χάος, αντί δε του όντος απλώς το ωόν απολογιζόμενοι"

Με άλλα λόγια, οι Ορφικοί ονόμαζαν την Αρρητο Αρχή και Χρόνο, τις δύο επόμενες αρχές, δηλαδή το Πέρας και το Απειρο ( προσοχή - αρχές όχι ουσίες, άλλωστε οι αρχές είναι υπερούσιες ) Αιθέρα και Χάος, ενώ για το ΟΝ έδωσαν το όνομα Αυγό.

Αλλωστε και οι Ινδοί, την λέξη Akasha που την ταυτίζουμε με τον Αιθέρα, της δίδουν την έννοια του χώρου.

Ετσι λοιπόν θα δούμε ότι και η σύγχρονη Φυσική είναι συμβατή με την Ελληνική Φιλοσοφία μιας και δεν δέχεται την ύπαρξη του Αιθέρα σαν ουσία.

Ο Αινστάιν στην τελευταία ομιλία του στην οποία διατείνεται από κάποιους ότι δέχθηκε την ύπαρξη του Αιθέρα, είναι ξεκάθαρος και πλήρως συμβατός με την Ελληνική Κοσμολογική θέση :

"Ανακεφαλαιώνοντας, μπορούμε να πούμε ότι σύμφωνα με την γενική θεωρία της σχετικότητας, ο χώρος είναι προικισμένος με φυσικές ιδιότητες. επομένως υπ'αυτήν την έννοια υπάρχει κάποιος αιθέρας. Σύμφωνα με την γενική θεωρία της σχετικότητας, είναι αδιανότητος χώρος χωρίς αιθέρα. Κι αυτό γιατί στην αντίθετη περίπτωση, δεν θα μπορούσε να υπάρξει καμία διάδοση του φωτός μέσα σε έναν τέτοιο χώρο, αλλά και καμία δυνατότητα ύπαρξης προτύπων του χώρου και του χρόνου ( δηλαδή ράβδοι μέτρησης και ρολόγια ), και επομένως καθόλου χωροχρονικά διαστήματα με την φυσική έννοια. Ομως αυτός ο αιθέρας δεν μπορεί να είναι προικισμένος με την ιδιότητα που χαρακτηρίζει τα υλικά μέσα, δηλαδή να συνίσταται από μέρη τα οποία να μπορούν να ιχνηλατηθούν μέσα στον χρόνο. Η έννοια της κίνησης δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε αυτόν."

( Μεταφρασμένη στα Αγγλικά, η ομιλία αυτή του Αινστάιν μπορεί να βρεθεί εύκολα στο διαδίκτυο. Μια διεύθυνση είναι η εξής :
http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Einstein_ether.html
Το προαναφερθέν απόσπασμα είναι η τελευταία παράγραφος της ομιλίας)

Αλλωστε και η έννοια του χωροχρονικού συνεχούς είναι έμφυτη στην Ελληνική Φιλοσοφική Σκέψη. Αν ανατρέξετε στο προαναφερθέν διάγραμμα των θείων τάξεων του Υπεραισθητού Κόσμου, θα δείτε έκπληκτοι ότι ο νοητός κόσμος είναι ένα συνεχές μεν που όμως εμπεριέχει την έννοια του χρόνου, μιας και ο Πλάτων την δεύτερη νοητή τριάδα, την ονομάζει Αιών και έχει να κάνει με την Αιωνιότητα!

ΝΟΥΣ και ΑΝΑΓΚΗ

"Πράγματι, η δημιουργία του κόσμου αυτού προήλθε από συνδυασμό της ανάγκης και του νού. Και επειδή ο νους κατηύθυνε την ανάγκη με την πειθώ για να κάνει όσο μπορούσε καλύτερα τα περισσότερα από τα δημιουργήματα της, δημιουργήθηκε κατ' άρχάς το σύμπαν μας με αυτόν τον τρόπο"

Ο Πλάτων στο απόσπασμα αυτό του Τιμαίου μας περιγράφει τις δύο βασικές αιτίες οι οποίες δημιούργησαν το σύμπαν μας, μια αιτία με νόηση και μια χωρίς νόηση.

Από το ευρύτερο χωρίο από το οποίο έχει ληφθεί αυτό το απόσπασμα, είναι σαφές ότι ο Δημιουργός λαμβάνοντας υπ΄όψιν το παράδειγμα που βρίσκεται στην τρίτη νοητή τριάδα ( ή με Ορφικούς όρους, καταπίνοντας τον Φάνητα ) εγκολπώθηκε τους κοσμικούς νόμους και τα κοσμικά αρχέτυπα με βάση τα οποία προχώρησε στην δημιουργία του κόσμου.

Αφού λοιπόν τέθηκαν οι βασικές αρχές, τότε η Ανάγκη ανέλαβε να προχωρήσει την περαιτέρω δημιουργία, με γνώμονα το τι πρέπει να γίνει αναγκαστικά, βάσει των νόμων και όχι βάσει τυχαίων ή κατά βούληση επιλογών.

Αν θέλαμε να δώσουμε μια απλουστευμένη παρομοίωση για να καταλάβουμε την γενική ιδέα, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Δημιουργός, λαμβάνοντας υπ΄όψιν το αρχέτυπο, έφτιαξε ένα πρωτόνιο ( θετικά φορτισμένο ) και ένα ηλεκτρόνιο ( αρνητικά φορτισμένο ) και γνωστοποίησε τον νόμο ότι "τα ομώνυμα φορτία απωθούνται και τα ετερώνυμα έλκονται". Ακολούθως έβαλε σε ένα κουτί το πρωτόνιο και το ηλεκτρόνιο και το παρέδωσε στην Ανάγκη.
Τότε "αναγκαστικά", το πρωτόνιο και το ηλεκτρόνιο, λόγω της έλξης που ανεπτύχθη μεταξύ τους, συγκρούσθηκαν. Αν είχε βάλει στο κουτί δύο πρωτόνια ή δύο ηλεκτρόνια, τότε τα σωμάτια αυτά θα απωθούντο και θα "κολούσαν" στα τοιχώματα του δοχείου.

Μια σχετική αναφορά κάνει παρακάτω ο Πλάτων, όπου αναφέρεται στα στοιχεία και στα Πλατωνικά Στερεά, και όπου εξηγεί πως τα τέσσερα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, όχι για κάποιον μυστήριο λόγο ούτε εκ τύχης, αλλά αναγκαστικά λόγω της τριγωνικής δομής του κάθε στερεού που αντιπροσωπεύει το κάθε στοιχείο. ( Πυρ ~ Πυραμίδα, Αήρ ~ Οκτάεδρο, Εικοσάεδρο ~ Νερό, Κύβος ~ Γη ).

Ετσι για παράδειγμα "Από όλα αυτά τα σχήματα, λόγω της ανάγκης, πιο ευκίνητο είναι εκείνο που έχει τις λιγότερες βάσεις, αφού είναι από παντού πιο κοφτερό και οξύ".

Ποιά όμως σχέση έχουν αυτά που αναφέρθησαν εδώ, με την ψυχή την οποία και μελετάμε σε αυτό το σημείο της μελέτης μας ;

Να θυμηθούμε ότι η Ανάγκη είναι η μητέρα των Μοιρών (Κλωθώ, Λάχεσις, Ατροπος) , οι οποίες και προκαθορίζουν την πορεία της ψυχής κατά την ενσάρκωση της. Στο γόνατο δε της Ανάγκης, ακουμπά το αδράχτι το οποίο και περιστρέφει η κάθε Μοίρα, όταν ασχολείται με κάθε μερική ψυχή.

Ετσι λοιπόν βλέπουμε ότι η πορεία της ψυχής είναι κατά το μάλλον ή ήττον προδιαγεγραμμένη, μιας και κατ Άνάγκην η μερική ψυχή πρέπει να ακολουθήσει τις προσταγές των Μοιρών, που ακολουθούν τα δημιουργηθέντα αίτια που προκαλούν ανάλογες αντιδράσεις.
Με άλλα λόγια, η έννοια της Ανάγκης που καταγράφει ο Πλάτων, ουσιαστικά είναι η έννοια του Κάρμα, τόσο σε επίπεδο κοσμολογικό, όσο και σε επίπεδο ψυχολογικό.

Χωρίς να επεκταθούμε αυτή την στιγμή περαιτέρω, ας διαλογιστούμε στο σημείο αυτό , ότι τόσο η δημιουργία του Κόσμου( πράγμα που σίγουρα δεν το έχουμε πολυσκεφτεί), όσο και οι διάφορες ενσαρκώσεις μας, είναι αποτέλεσμα Καρμικό!

Ας σημειωθεί ότι έχουμε την δυνατότητα, με βάση την ελεύθερη βούληση μας, να κάνουμε δράσεις που δεν είναι ασύμβατες με όποια αίτια έχουν ήδη δημιουργηθεί, αλλά κατ'επέκτασιν, αυτές οι δράσεις θα μας δεσμεύσουν, είτε αργότερα στην ζωή μας, είτε σε επόμενες ενσαρκώσεις, και ούτω καθεξής.

Εφαρμόζοντας λοιπόν το "Γνώθι Σαυτόν" που ουσιαστικά σημαίνει να προσπαθήσω να γνωρίσω τι ακριβώς είμαι, που οφείλονται οι ατυχίες και οι ανταμοιβές που συναντώ στην ζωή μου, τότε θα συνειδητοποιήσω ότι πρέπει να προσπαθήσω να απαλλαγώ από τα μειονεκτήματα μου, τις προσκολλήσεις και τις απέχθειες που έχω και να καλλιεργήσω τα προτερήματα μου, ώστε να βαίνουν μειούμενες οι αντιδράσεις που θα υποστώ στο μέλλον ΚΑΤ'ΑΝΑΓΚΗΝ λόγω λανθασμένων επιλογών, ενώ αντίθετα να αυξηθούν οι θετικές αντιδράσεις που ΚΑΤ'ΑΝΑΓΚΗΝ θα δεχθώ, λόγω θετικών επιλογών, με απώτερο στόχο "κύκλου ταν λήξαι και αναπνεύσαι κακότητος"

Ας φανταστούμε λοιπόν, ότι ό,τι κάνουμε "φορτίζει" τρόπον τινά την ψυχή μας, ώστε να έλκεται ή να απωθείται από τις όποιες δράσεις και καταστάσεις του σύμπαντος και έτσι μας υποχρεώνει να ακολουθούμε μια συγκεκριμένη ατραπό. Λόγω αυτών των "μαγητίσεων" εξηγούνται και οι διάφορες δράσεις των δαιμόνων και των "κρίσεων" που υφιστάμεθα μετά θάνατον. ( Ανατρέξτε στο : http://empedotimos.blogspot.com/2008/12/blog-post_14.html και στα σχετικά σχόλια )


( βλέπε Πλάτων - Τίμαιος 46-58, Πολιτεία 615-620 )

Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου 2009

ΛΟΓΙΚΗ και ΑΛΟΓΗ ΨΥΧΗ

Οπως μας παραδίδει ο Πλάτων στην Πολιτεία η Ψυχή διακρίνεται σε τρία τμήματα ανάλογα με τις δυνάμεις που εκφράζει.

Τα τμήματα αυτά είναι το Λογιστικό, το Θυμοειδές και το Επιθυμητικό. Από αυτά, το Λογιστικό έχει να κάνει με την νοητική λειτουργία της Ψυχής ενώ το Θυμοειδές και το Επιθυμητικό με τα πάθη και τις επιθυμίες μας.

Τα τμήματα αυτά συνιστούν, το μεν Λογιστικό την Λογική ψυχή, το δε Θυμοειδές και το Επιθυμητικό την Αλογη ψυχή.

Ο Ξενοκράτης ονόμαζε το ένα μέρος της ψυχής λογικό, το δε άλλο αισθητικό, δηλαδή ότι έχει σχέση με τις αισθήσεις μας.

Πυθαγόρας μεν γαρ και Πλάτων διμερή ταύτην ( = φύσιν Ψυχής ) ειρήκασι, και το μεν αυτής είναι λογικόν, το δε άλογον. Διχή δ'αυ πάλιν το άλογον έτεμον, και το μεν αυτού θυμικόν είναι το δε επιθυμητικόν.Ο δε Ξενοκράτης ...το μεν αισθητικό είναι της ψυχής έφη, το δε λογικόν.

( Θεοδώρητος - Απόσπασμα 70 H )

ΟΙ ΝΕΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΥ ΤΙΜΑΙΟΥ

Οπως θα δούμε στην συνέχεια, στην πορεία της δημιουργίας που περιγράφει ο Πλάτων στον Τίμαιο, αναφέρεται στους νέους θεούς, στους οποίους αναθέτει να συνεχίσουν την διαδικασία της δημιουργίας, συνεχίζοντας αυτό που έχει κάνει εκείνος.

Και ο μεν Δημιουργός ασχολείται με τα αθάνατα μέρη του σύμπαντος, οι δε νέοι θεοί αναλαμβάνουν να φτιάξουν τα θνητά μέρη του σύμπαντος.

"...Και σε σας, αφού εγώ σπείρω και ετοιμάσω, θα σας παραδώσω. Ως προς το υπόλοιπο δε εσείς, συνυφαίνοντας το θνητό με το αθάνατο, δημιουργείτε και γεννάτε τα ζώα, και δίνοντας τροφή αυξάνετε τα, και όταν πεθάνουν, δεχτείτε τα πάλι κοντά σας" αναφέρει ανάμεσα σε άλλα ο Δημιουργός απευθυνόμενος στους νέους θεούς.

Ποιοί είναι όμως οι νέοι θεοί και που ακριβώς εντάσσονται στην όλη δομή που έχουμε ήδη μελετήσει ;

¨Τώρα όμως πρέπει να πούμε ποιοί είναι οι νέοι θεοί. Γιατί είναι φανερό ότι οι εγκόσμιοι θεοί αποκαλούνται νέοι" μας αποκαλύπτει ο Πρόκλος και συνεχίζει επεξηγώντας γιατί δόθηκε η ονομασία νέοι θεοί.

1. είτε επειδή αντιπαραβάλλονται με την αόρατη δημιουργία που προηγείται αυτής που αναλαμβάνουν οι νέοι θεοί.
2. είτε επειδή κάνουν τον κόσμο της γέννησης πάντα νέο, αναγενώντας τον όταν αυτός γερνά και φθείρεται.
3. είτε επειδή έχουν εξαρτημένες από αυτούς νοερές ουσίες που ακμάζουν αιώνια με την νόηση. Στην Ιλιάδα Δ 2 αναφέρεται ότι η Ηβη τους κερνά και πίνοντας νέκταρ, βλέπουν ολόκληρο τον αισθητό κόσμο
4. είτε επειδή συνυπάρχει μαζί τους μια παρθενική θεότητα, που χορηγεί σε ολόκληρη την ουσία τους αμείλικτη δύναμη
5. είτε επειδή η μονάδα τους αποκαλείται νέος θεός.Γιατί οι θεολόγοι έχουν αποκαλέσει τον Διόνυσο με αυτή την προσωνυμία, πράγμα που σημαίνει ότι είναι η μονάδα ολόκληρης της δεύτερης δημιουργίας. Γιατί ο Ζευς τον τοποθετεί βασιλιά όλων των εγκοσμίων θεών.
6. είτε επειδή έχουν εξαρτηθεί από αυτούς κάποια σώματα που έχουν γέννηση.

"Είναι λοιπόν νέοι όχι επειδή ξεκίνησαν κάποτε να υπάρχουν, αλλά επειδή γεννιούνται πάντα και επειδή έχουν λάβει υπόσταση μέσα σε αυτό που υπάρχει κάποια στιγμή. Ετσι λοιπόν, λέγονται νέοι, υπό την έννοια ότι έλαβαν υπόσταση που εκτείνεται μαζί με τον χρόνο και γεννιούνται πάντα και έχουν 'επισκευαστή αθανασία' "

( Πλάτων - Τίμαιος 41d, Πρόκλος - Σχόλια στον Τίμαιο Ε 310 κ.επ. )

Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2009

ΑΛΗΘΕΙΑ, ΑΝ ΔΕΝ ΕΡΧΟΣΟΥΝ ΘΑ ΕΚΛΕΙΝΑ

Αλήθεια, αν δεν ερχόσουν θα έκλεινα».

Με τα λόγια αυτά απευθύνθηκε ο φύλακας της Ακρόπολης των Αθηνών στον Πρόκλο, όταν εκείνος ανέβηκε στην Ακρόπολη για να προσκυνήσει, την στιγμή που εκείνος επρόκειτο να κλειδώσει τις πόρτες λίγο πριν φύγει.

Και τα λόγια αυτά αποδείχθηκαν προφητικά μιας και ο Πρόκλος, ο οποίος έγινε και ο Διευθυντής της Πλατωνικής Ακαδημίας, αποτελεί μια μεγάλη μορφή της Ελληνικής Φιλοσοφίας, ο οποίος σε εποχές δύσκολες κατόρθωσε να καταγράψει και να διασώσει ένα σημαντικότατο έργο και να εκπληρώσει την αποστολή που, κατά τον βιογράφο του Μαρίνο, του είχε αναθέσει η ίδια η θεά Αθηνά.

Είτε αυτό είναι αλήθεια, είτε αυτό αποτελεί υπερβολή του βιογράφου του Μαρίνου, εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται ότι σίγουρα δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα, μιας και ο Πρόκλος μας παρέδωσε ένα σημαντικότατο έργο, το οποίο αποτελεί θησαυρό για τους μελετητές της Ελληνικής Φιλοσοφίας, και το οποίο μας δίνει την απόδειξη ότι η Ελληνική Φιλοσοφία αποτελεί επιστήμη και μάλιστα σε εκπληκτική ταύτιση με τις ανακαλύψεις και προσεγγίσεις της σύγχρονης Φυσικής μιας και εκεί αναγνωρίζουμε και ταυτοποιούμε, έκπληκτοι μάλιστα, έννοιες όπως τη θεωρία της σχετικότητας, την έννοια του χωροχρονικού συνεχούς, την φύση της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας , ότι το σύμπαν είναι ένα ολογραφικό φράκταλ, την λογική για την ύπαρξη των πολλαπλών συμπάντων και άλλα.

Ο Πρόκλος τελικά, κατέγραψε και διέσωσε πολλά από αυτά που εδιδάσκοντο μέσα στην Ακαδημία και που δεν είχαν μέχρι τότε καταγραφεί και που ο Αριστοτέλης τα είχε ονομάσει «Αγραφα Δόγματα».

Τιμώντες λοιπόν την επέτειο της γέννησης του Πρόκλου που είναι την 8η Φεβρουαρίου, όπως προκύπτει από το ωροσκόπιο της γέννησης του που μας παραδίδει ο Μαρίνος, ας καταγράψουμε πολύ συνοπτικά κάποια γεγονότα από την ζωή του Πρόκλου.

Οι όποιες παραπομπές στο έργο του βιογράφου του Μαρίνου, προέρχονται από τις εκδόσεις Κάκτος, για τις οποίες οφείλουμε να αποδώσουμε χάριτες και ευγνωμοσύνη μιας και μας παρέδωσαν το σύνολο του έργου του Πρόκλου ( πάνω από 40 τόμους ) αφ’ενός μεν ως συμβολή στην προσπάθεια των Ελλήνων μελετητών να προσεγγίσουν σε βάθος την Ελληνική Φιλοσοφία, αφ’ετέρου δε ως ασπίδα απέναντι στους διάφορους περιφερόμενους επιτηδείους που αυτοπαρουσιαζόμενοι ως δάσκαλοι και προσπαθώντας να ικανοποιήσουν προσωπικά συμπλέγματα και φιλοδοξίες, παρουσιάζουν μια διαστρεβλωμένη και παραποιημένη προσωπική εκδοχή της Ελληνικής Φιλοσοφίας και ιδιαιτέρως της Ορφικοπυθαγορείου και Πλατωνικής γραμμής.

Ο Πρόκλος γεννήθηκε στην πόλη του Βυζαντίου την 8η Φεβρουαρίου του 412 Κ.Ε. Καταγόταν από μια πλούσια οικογένεια της Λυκίας. Όταν έγινε έφηβος, πήγε για σπουδές στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου κατ’αρχήν ασχολήθηκε με την ρητορική και στην συνέχεια με την φιλοσοφία με δασκάλους τον Ολυμπιόδωρο και τον μαθηματικό Ηρωνα.

Σε ηλικία 20 περίπου ετών μεταβαίνει στην Αθήνα, όπου εγκαθίσταται μόνιμα. Φοιτά στην Πλατωνική Ακαδημία με διευθυντή τον Πλούταρχο τον Αθηναίο και ακολούθως με τον Συριανό , τον οποίο και διαδέχεται στην διεύθυνση της Πλατωνικής Ακαδημίας, αποκτώντας για τον λόγο αυτό, το προσωνύμιο Διάδοχος.

Κατά τον Μαρίνο, ο Πρόκλος είχε εξαιρετικά καλή κατάσταση των αισθήσεων και μάλιστα «της όρασης και της ακοής που έχουν δωριθεί από τους θεούς στους ανθρώπους για την φιλοσοφία και την καλή ζωή» ( υπονοώντας έτσι την δυνατότητα διόρασης και διακοής), σωματική δύναμη. είχε καλή μνήμη, ήταν φιλομαθής, γενναιόδωρος ευχάριστος, φίλαλήθης, δίκαιος, ανδρείος και σώφρων.

Η σχέση του με την θεά Αθηνά αρχίζει από την παιδική του ηλικία μιας και γεννήθηκε στην πόλη του Βυζαντίου του οποίου πολιούχος ήταν η Αθηνά.

« Τον υποδέχεται και σχεδόν τον γεννά η πολιούχος θεά του Βυζαντίου, η οποία υπήρξε τότε η αιτία της ύπαρξης του, καθώς γεννήθηκε στην πόλη της, και αργότερα φρόντισε για την καλή του κατάσταση, όταν πλέον έφτασε στην παιδική και την εφηβική ηλικία. Γιατί αυτή εμφανιζόμενη στο όνειρο του, τον καλούσε στην φιλοσοφία. Για αυτό πιστεύω σε αυτόν υπήρξε και μεγάλη οικειότητα με την θεά, ώστε και με εξαίρετο τρόπο να πραγματοποιεί τα μυστήρια της και με μεγαλύτερο ενθουσιασμό να ακολουθεί τις επιταγές της » μας λέει ο Μαρίνος.

Μεταβαίνοντας στην Αλεξάνδρεια και θέλοντας να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του σαν δικηγόρος, σπούδασε δίπλα στον σοφιστή Λεωνά και στον γραμματικό Ωρίωνα.

Μετά από ένα πολύ σύντομο ταξίδι στο Βυζάντιο, όπου και είδε σε όνειρο την θεά Αθηνά να τον προτρέπει να σπουδάσει φιλοσοφία στην Αθήνα, επιστρέφοντας στην Αλεξάνδρεια σπούδασε κοντά στον φιλόσοφο Ολυμπιόδωρο και στον μαθηματικό Ηρωνα.

Όταν πια αισθάνθηκε ότι ήλθε η ώρα, ταξίδεψε στην Αθήνα, υπακούοντας στο όραμα και την προτροπή της θεάς Αθηνάς που είχε όταν ταξίδεψε στο Βυζάντιο.

« Για να διατηρηθεί πλέον ανόθευτη και γνήσια η διαδοχή στον Πλάτωνα, τον οδηγούν οι θεοί στην προστάτιδα της φιλοσοφίας, όπως ξεκάθαρα φανέρωσαν όσα προηγήθηκαν από το ταξίδι του, και τα θεικά σημάδια που πραγματικά συνέβησαν, προφητεύοντας σε αυτόν ξεκάθαρα την κληρονομιά από τον πατέρα του και την απόφαση για την διαδοχή που θα ερχόταν από ψηλά » μας τονίζει ο Μαρίνος, σημειώνοντας έτσι την σπουδαιότητα της αποστολής που είχε ανατεθεί στον Πρόκλο και που εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται.

Η πρώτη επαφή του ήταν με τον Συριανό, ο οποίος και τον σύστησε στον Πλούταρχο τον γιό του Νεστορίου.

Εκείνος, διακρίνοντας την αγάπη και την έφεση του Πρόκλου για την φιλοσοφία , παρόλη την μεγάλη του ηλικία, αφιέρωσε πολύ χρόνο στην εκπαίδευση του, μετά δε από δύο χρόνια που πέθανε, την διδασκαλία του την ανέλαβε ο καινούργιος πλέον διευθυντής της Πλατωνικής Ακαδημίας, ο Συριανός. Η εξέλιξη του Πρόκλου ήταν ραγδαία.

« Και αυτός εφαρμόζοντας άγρυπνη εξάσκηση και φροντίδα νύχτα-μέρα και καταγράφοντας συνοπτικά και με κριτικό πνεύμα όσα συζητούσαν, τόσο πολύ προόδευε σε μικρό χρονικό διάστημα ώστε όταν ήταν είκοσι οκτώ χρονών, έγραψε και πολλά άλλα και τα γλαφυρά και γεμάτα με επιστημονική γνώση υπομνήματα στον Τίμαιο »

Το έργο του Πρόκλου ήταν πολύ δύσκολο, διότι εκτός από τα εξεζητημένα θέματα της Φιλοσοφίας που διαπραγματευόταν, είχε να αντιμετωπίσει και την πνευματική παρακμή και τον σκοταδισμό που επικρατούσε εκείνη την εποχή στην Αθήνα.

Ετσι θα βρούμε διάσπαρτα στα κείμενα του, δείγματα της αγωνίας και της αντίστασης που ακόμα αντέτασσαν οι πνευματικοί Ελληνες στην υποδούλωση της ελευθερίας της σκέψης.

Ο ίδιος ο Πρόκλος αναφέρει ότι : « Ωστόσο, θα έλεγε κανείς, ότι και με άλλο τρόπο μπορεί να εκλείψει το ανθρώπινο γένος. Γιατί σήμερα δεν υπάρχουν κάτοικοι τούτων εδώ των τόπων της Αττικής, μολονότι δεν συνέβη ούτε κατακλυσμός ούτε εκπύρωση αλλά μια τρομερή ασέβεια η οποία αφανίζει ολοκληρωτικά τα ανθρώπινα ».

Λέει δε σε ένα άλλο του έργο : « Οι άνθρωποι της εποχής μας κατεξοχήν συνηθίζουν να επικρίνουν τους παλαιούς μύθους ότι ευθύνονται για την μεγάλη αφ’ενός θρασύτητα στις περί θεών δοξασίες και αφ’ετέρου, για τις πολλές αταίριαστες και ταπεινές φανταστικές εικόνες, και δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να οδηγούν τους πολλούς ανθρώπους στην τωρινή φοβερή και ανώμαλη καταπάτηση των ιερών θεσμών »

Σχετικά δε ο Μαρίνος αναφέρει : « Και το είδος της πολιτικής του ανδρείας το απέδειξε πραγματικά ηράκλειο. Γιατί αν και βρέθηκε μέσα σε μια παραζάλη και τρικυμία περιστάσεων και σε τυφωνικούς ανέμους που φυσούσαν ενάντια στην έννομη ζωή, αυτός ο άνδρας σταθερά και ακλόνητα, αν και ριψοκίνδυνα, διέσωσε την ζωή του και, όταν κάποτε αποκαλύφθηκε σε ένα κλοιό αρπακτικών, έφυγε όπως μπορούσε από την Αθήνα, υπακούοντας στην περιφορά του σύμπαντος, και πραγματοποίησε το ταξίδι στην Ασία, και αυτό με πάρα πολύ μεγάλη ωφέλεια…..Αφού έζησε ένα μόνο χρόνο στην Λυκία, επέστρεψε και πάλι στην Αθήνα με την πρόνοια της θεάς της σοφίας »

Βοηθούσε όσο μπορούσε όσους ασχολούντο με την φιλοσοφία, απαιτώντας την στήριξη τους από τους τότε άρχοντες , ήταν δε συμπονετικός και φιλάνθρωπος προς όλους όσους υπέφεραν και είχαν ανάγκη.

Σε αντίθεση με το μισαλόδοξο πνεύμα που επικρατούσε εκείνη την εποχή, ο Πρόκλος ετόνιζε ότι : « Στον Φιλόσοφο αρμόζει να μην είναι λάτρης μόνο μιας συγκεκριμένης πόλεως ούτε μόνο των πατροπαραδότων σε μερικούς εθίμων, αλλά ιεροφάντης όλου του κόσμου »

Πέραν όμως της επιστημονικής και φιλοσοφικής του γνώσης, την οποία έχει καταγράψει στα βιβλία του, ο Πρόκλος είχε και βιώματα τα οποία επιβεβαίωναν την γνώση του :

« Γιατί καθώς ήταν ήδη εξαγνισμένος και υπερτερούσε από τον κόσμο του γίγνεσθαι και περιφρονώντας όσα έχουν τις κατώτατες βαθμίδες μέσα σε αυτόν, εμυείτο μέσα στα πρώτα και έβλεπε με τα μάτια του τα εκεί αληθινά μακάρια θεάματα, χωρίς πλέον να συμπεραίνει με σταδιακούς και αποδεικτικούς συλλογισμούς την γνώση τους, αλλά σαν με την όραση βλέποντας με τις απλές συλλήψεις της νοερής ενέργειας τα υποδείγματα που βρίσκονται μέσα στον θεικό νού και λαμβάνοντας την αρετή, την οποία δεν θα την αποκαλούσε κανείς πλέον κυριολεκτικά φρόνηση, αλλά περισσότερο σοφία θα την ονομάσει ή και με κάποια άλλη πιο σεβαστή προσωνυμία »

Η θεολογική και φιλοσοφική του κατάρτιση ήταν τέλεια και κάλυπτε πολλές παραδόσεις τις οποίες και μελετούσε σε μια προσπάθεια συγκρητισμού, τα δε έργα του είναι πηγές όχι μόνο της Ορφικοπυθαγορείου και Πλατωνικής Φιλοσοφίας αλλά και των υπολοίπων Ελληνικών φιλοσοφικών σχολών.

« Ενεργώντας λοιπόν με βάση αυτήν ο Φιλόσοφος, εύκολα αναγνώρισε ολόκληρη την ελληνική και βαρβαρική θεολογία, που επισκιαζόταν από τις μυθικές εικονοπλασίες και την έφερε στο φως για όσους θέλουν και μπορούν να την παρακολουθήσουν, εξηγώντας τα πάντα με πολύ θεόπνευστο τρόπο και συνταιριάζοντας τα και μελετώντας όλα τα συγγράμματα των παλαιοτέρων με κριτικό βλέμμα υιοθετούσε μόνο ό,τι γόνιμο υπήρχε σε αυτά, ενώ αν έβρισκε κάτι άγονο, το απέρριπτε εντελώς ως ψεγάδι, και όσα ήταν εντελώς αντίθετα με όσα σωστά είχαν διατυπωθεί , τα διέψευδε σε κάθε σημείο τους μετά από πολύ λεπτομερή εξέταση, επεξεργαζόμενος το καθένα στις διδασκαλίες του με δεινότητα και σαφήνεια και ανατρέποντας τα όλα στα συγγράμματα του »

Ο Μαρίνος, παρόλο που θα μπορούσε να περιγράψει με πιο γνωστά και σταθερά στοιχεία που ακριβώς εβρίσκετο το σπίτι του Πρόκλου, προτίμησε να το προσδιορίσει αναφέροντας ιερά.
Ετσι, αναφερόμενος σε μια τελετή που είχε κάνει κρυφά ο Πρόκλος στο Ασκληπιείο για την ίαση της Ασκληπιαγένειας και υπονοώντας πόσο σκοτεινή ήταν η εποχή εκείνη για τους Ελληνες, θρησκευτές αναφέρει :

« Και τέτοιο έργο έκανε με τον ίδιο τρόπο με αυτή την περίπτωση διαφεύγοντας την προσοχή των πολλών και χωρίς να δίνει καμία αφορμή σε όσους ήθελαν να τον υπονομεύσουν, καθώς σε αυτό βοηθούσε και το σπίτι , στο οποίο αυτός κατοικούσε. Γιατί εκτός από τα άλλα τυχερά, η κατοικία του υπήρξε απολύτως κατάλληλη, την οποία και ο πατέρας του ο Συριανός και ο παππούς του, όπως ο ίδιος τον αποκαλούσε, Πλούταρχος κατοίκησαν, και η οποία ήταν γειτονική με το ξακουστό από τον Σοφοκλή Ασκληπιείο, αλλά και με το θέατρο του Διονύσου, ενώ φαινόταν ότι ήταν και με άλλους τρόπους αντιληπτή από την ακρόπολη της Αθηνάς »

Την μεγάλη του σχέση με την θεά Αθηνά, πέραν των ήδη αναφερθέντων, την περιγράφει πολύ συγκινητικά ο Μαρίνος, αναφερόμενος στην αρπαγή του αγάλματος της Αθηνάς από τον Παρθενώνα :

« Πόσο αυτός ήταν αγαπητός και στην ίδια την θεά της σοφίας, το παρουσίασε αρκετά και η επιλογή της φιλοσοφικής ζωής, η οποία έγινε έτσι, όπως ο λόγος πιο πάνω υπέδειξε. Αλλά και η ίδια η θεά με σαφήνεια το υπέδειξε, όταν το άγαλμα της που από το παρελθόν είχε τοποθετηθεί στον Παρθενώνα, μεταφερόταν από αυτούς που κινούν τα ακίνητα. Γιατί είδε ο φιλόσοφος στο όνειρο του ότι βρισκόταν δίπλα του μια όμορφη γυναίκα και ότι του ανήγγειλε ότι πρέπει πολύ γρήγορα να προετοιμάσει το σπίτι του. Γιατί η κυρίαρχη Αθηναίδα, του είπε, θέλει να μείνει κοντά σου »

Ο Πρόκλος δεν παρέλειπε να τιμά και όσους έπρεπε να τιμηθούν κατά τα πάτρια :

« Γιατί δεν είχε παραλείψει καμιά κατάλληλη στιγμή της συνηθισμένης λατρείας για αυτούς , σε κάποιες συγκεκριμένες ημέρες κάθε χρόνου, και περιερχόμενος τους τάφους των αττικών ηρώων και τα μνήματα των φιλοσόφων και των άλλων που υπήρξαν φίλοι και γνωστοί του, έκανε τα καθιερωμένα όχι μέσω κάποιου άλλου, αλλά ενεργώντας ο ίδιος. Και μετά από την λατρεία καθενός, έφευγε για την Ακαδημία και εξευμένιζε τις ψυχές των προγόνων του και γενικά όλες τις ψυχές της γενιάς του ξεχωριστά σε κάποιον τόπο. Από κοινού πάλι με τις ψυχές όλων των φιλοσόφων σε άλλο μέρος πρόσφερε χοές. Και εκτός από όλους αυτούς, ο ευσεβής οριοθέτησε και έναν τρίτο τόπο και μέσα σε αυτόν πρόσφερε εξιλαστήριες θυσίες σε όλες τις ψυχές των νεκρών »

Πέθανε το 124ο έτος από την βασιλεία του Ιουλιανού ή αλλοιώς την 17η Απριλίου του 485 Κ.Ε.

Ετάφη σε κοινό τάφο με τον δάσκαλο του τον Συριανό, στην περιοχή του Λυκαβηττού, στο δε μνήμα του εγράφη και το παρακάτω επίγραμμα που το συνέθεσε ο ίδιος :

«Εγώ υπήρξα ο Πρόκλος, Λύκιος στην γενιά, το οποίο ο Συριανός
εδώ με ανέθρεψε διάδοχο της διδασκαλίας του.
Αυτός εδώ ο κοινός τάφος δέχτηκε τα σώματα και των δύο,
μακάρι και τις ψυχές μας κοινός τόπος να τις λάβει
»

Ο μεγάλος μαθηματικός Leibniz, σε μια επιστολή του στον N.Renand στις 11.2.1715 είχε γράψει : « Εάν κάποιος επανελάμβανε συστηματικά τον Πλάτωνα, θα προσέφερε μια μεγάλη υπηρεσία στην ανθρωπότητα ». Υπηρεσία, που αναμφίβολα προσέφερε ο Πρόκλος.

Ο δε Bernard de Moosburg, αναφερόμενος στον Πρόκλο λέει : « Η ανωτερότητα και η υπεροχή του έναντι των άλλων Πλατωνικών αποδεικνύεται από το ότι μπόρεσε να βάλει σε τάξη τα θεωρήματα του Πλάτωνα και να τα εξηγήσει αναλυτικά »

Τα έργα του Πρόκλου που είναι γνωστά και έχουν διασωθεί είναι τα εξής :
Σχόλια στον Πλατωνικό Τίμαιο
Σχόλια στην Πολιτεία του Πλάτωνα
Σχόλια στον Αλκιβιάδη του Πλάτωνα
Σχόλια στον Παρμενίδη του Πλάτωνα
Σχόλια στον Κρατύλο του Πλάτωνα
Περί της κατά Πλάτωνα Θεολογίας
Στοιχείωσις Θεολογική
Περί των δέκα προς την πρόνοιαν απορρημάτων
Περί προνοίας και ειμαρμένης
Περί της των κακών υποστάσεως
Σχόλια στο Πρώτο Βιβλίο του Ευκλείδη
Σχόλια στα Εργα και Ημέρες του Ησιόδου
Υποτύπωσις Αστρονομικών Υποθέσεων
Υποτύπωσις Φυσική
Σφαίρα
Περί της Ιερατικής Τέχνης
Παράφρασις εις την Πτολεμαίου Συγγραφή
Εις την Τετράβιβλον Πτολεμαίου εξήγησις
Περί αιδιότητος Κόσμου ( το διασώζει ο Φιλόπονος στο «Κατά Πρόκλου» )
Εις το Πρώτον και το Δεύτερον της Νικομάχου Αριθμητικής εισαγωγής ( αρχικά είχε αποδοθεί στον Φιλόπονο)

Διασώζονται επίσης αποσπάσματα σε σχόλια στα Χαλδαικά Λόγια, στις Εννεάδες του Πλωτίνου και στα Χρυσά Επη του Πυθαγόρα καθώς και επτά Λειτουργικοί Υμνοι που συνέθεσε στον Ηλιο, την Αφροδίτη, τις Μούσες, σε όλους τους θεούς, στην Λύκια Αφροδίτη, στην Εκάτη, στον Ιανό και την Αθηνά.

(Όλα τα παραπάνω έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Κάκτος)

Συνέγραψε και πλήθος άλλων έργων και μονογραφιών που δεν έχουν διασωθεί, όπως Σχόλια σε άλλους διαλόγους του Πλάτωνα, Συμφωνία Ορφέως, Πυθαγόρου και Πλάτωνος, Περί φωτός, Περί των Τριών Μονάδων, Περί των μυθικών Συμβόλων, Περί αγωγής, και άλλα.

Ο Πρόκλος θεωρείτο σοφός άνθρωπος στην εποχή του καθώς και από τους μεταγενέστερους του και ήταν ευρύτατα γνωστός ακόμη και σε μη Ελληνόφωνους, γι’αυτό και κάποια έργα του ( ολόκληρα ή τμήματα τους ) έχουν διασωθεί και σε Λατινική ή Αραβική μετάφραση.

Η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον Πρόκλο στον Ελληνικό χώρο γίνεται με τον Μιχαήλ Ψελλό και κορυφώνεται με τον Πλήθωνα Γεμιστό. Πολλοί δε οικειοποιήθηκαν και παραποίησαν μέρη του έργου του για να παρουσιάσουν δική τους φιλοσοφική θεώρηση, όπως για παράδειγμα ο ψευδο-Διονύσιος ο Αεροπαγίτης.

Σήμερα υπάρχει στην ξένη βιβλιογραφία απειρία βιβλίων, μελετών και άρθρων Πανεπιστημιακών και μη μελετητών του Πρόκλου.

Στην Ελληνική πραγματικότητα, πέραν της μεγάλης προσφοράς των εκδόσεων Κάκτος, αρχίζουν και εμφανίζονται δειλά-δειλά, μελέτες και αναλύσεις των έργων του Πρόκλου, τα οποία ευκτέον είναι να πολλαπλασιασθούν.

ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ!