ΠΕΡΙ ΣΥΜΒΟΛΩΝ – ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η χρήση των συμβόλων είναι μια πανάρχαιη πρακτική με την οποία οι θεολόγοι προσπάθησαν να αποτυπώσουν έννοιες και λειτουργίες οι οποίες θα αποκαλύπτοντο στους ενδιαφερόμενους όταν εκείνοι, με ιδία προσπάθεια, θα κατόρθωναν να ανέλθουν ψυχικά σε τέτοιο επίπεδο ώστε τα σύμβολα να τους «μιλήσουν» και να τους αποκαλύψουν έννοιες υψηλότατες τόσο θεολογικές και κοσμολογικές όσο και ψυχολογικές.

Τα σύμβολα μας μιλάνε όταν εμείς έχουμε κατανοήσει την δομή του όλου συστήματος, γνωρίζουμε τα επίπεδα εκδήλωσης και το πως λειτουργεί το καθένα.

Ετσι ένα σύμβολο ξυπνά μέσα μας γνώσεις για τα επίπεδα αυτά της πραγματικότητας όταν διαλογισθούμε πάνω σε αυτό και κατορθώσουμε να το συνδέσουμε με την γνώση του συστήματος που διέπει την αντικειμενική πραγματικότητα.

Υπάρχει μια λανθασμένη αντιμετώπιση του θέματος του συμβολισμού/αποσυμβολισμού. Μια γενική θέση που διακινείται είναι ότι οποιαδήποτε ερμηνεία ενός συμβόλου είναι αποδεκτή μιας και αποτελεί προσωπική άποψη και οπτική εκείνου που την διατυπώνει.

Δυστυχώς η προσέγγιση αυτή είναι λανθασμένη και επιτρέπει να διακινούνται θέσεις και αποσυμβολισμοί, επιεικώς απαράδεκτοι, που έχουν σαν αποτέλεσμα τουλάχιστον τον αποπροσανατολισμό της σκέψης και διαστρέβλωση του τρόπου προσέγγισης θεολογικών, κοσμολογικών και ψυχολογικών θεμάτων.

Το κάθε σύμβολο έχει συγκεκριμένη ερμηνεία ανάλογα με το επίπεδο της πραγματικότητας που αναφέρεται, οποιαδήποτε δε ερμηνεία διατυπώνεται είναι απλώς μια προσπάθεια προσέγγισης της πραγματικής ερμηνείας του συμβόλου, δεν αποτελεί αυτή καθ’εαυτή την έννοια που απεικονίζει αυτό.

Οι θέμενοι τα σύμβολα τα σχεδίασαν «έχοντας στο μυαλό τους» συγκεκριμένες έννοιες που ήθελαν να απεικονίσουν, να διασώσουν και να αποτελέσουν σημεία που θα μιλούν διαχρονικά στις ψυχές όσων έχουν ακολουθήσει έναν δρόμο που οδηγεί στην πνευματική τους εξέλιξη.

Οταν δε ένα σύμβολο μας αποκαλυφθεί μέσα μας τότε θα αναγκάσει και παρεμφερείς και σύμφυτες έννοιες να ξυπνήσουν, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας καταρράκτης εννοιών που θα γεμίσει την ψυχή μας.

Η λέξη σύμβολον έτυμολογικά προέρχεται από το συν+βάλλω και υποδηλώνει την ύπαρξη δύο εννοιών οι οποίες «κουμπώνουν»/συμβάλλουν για να αποτελέσουν ένα όλον. Απο αυτές τις έννοιες η μια απεικονίζεται σε αισθητή μορφή και είναι αντιληπτή από εμάς και η άλλη είναι έννοια που αναφέρεται στον υπεραισθητό κόσμο.

Ετσι όταν κάποιος βλέπει ένα σύμβολο στον αισθητό κόσμο, π.χ. το σύμβολο του Ηλίου ή της Σελήνης, τότε ανάγεται νοητικά στην αντίστοιχη έννοια που εκφράζεται στα διάφορα επίπεδα του υπεραισθητού κόσμου και έτσι ξυπνούν μέσα του λογικές συνάψεις οι οποίες ενεργοποιούν τους αντίστοιχους ουσιώδεις λόγους της ψυχής του. Αυτά είναι γνωστά ως συνθήματα και σύμβολα και όπως μας λέει η Ελληνική Θεολογία ο Δημιουργός έχει βάλει μέσα μας συνθήματα με τα οποία τελικά, όταν τα ενεργοποιήσουμε, θα κατορθώσουμε να συνδεθούμε με τους θεούς.

Μια παρέκβαση αυτής της έννοιας είναι το σπάσιμο ή κόψιμο κάποιου αντικειμένου (π.χ. ενός ξύλου ή ενός χαρτονομίσματος ) σε δύο μέρη ώστε το κάθε μέρος να αποτελεί σημείο αναγνώρισης. Ετσι όταν συναντιώντο αυτοί που επρόκειτο να αναγνωρισθούν φέροντες ο καθένας ένα εκ των τμημάτων, «συνέβαλλαν» τα τμήματα και αν αυτά συνενώντο πλήρως τότε επιστοποιείτο η αναγνώριση τους.

Τα σύμβολα έχουν εκπεφρασθεί είτε σαν υλικά αντικείμενα (σύμβολα Ηλίου, Σελήνης, ανάγλυφες ή ζωγραφισμένες παραστάσεις κλπ), είτε φωνητικά με τα ονόματα, είτε αλληγορικά με μύθους, είτε με τα λεγόμενα συνθήματα που υπάρχουν μέσα στην θεία ουσία σε όλα τα επίπεδα και συνεπώς και στην ψυχή μας.

Τα σύμβολα λειτουργούν με βάση τον νόμο της συμπάθειας ο οποίος είναι και η βάση στην οποία στηρίζεται η θεουργία και με τη οποία λειτουργούσαν τα μυστήρια στα οποία τα πάντα ήταν συμβολικά.

Θα πρέπει δε να τονισθεί πολλές φορές το σύμβολο στον αισθητό κόσμο έχει την αντίθετη έννοια από αυτή με την οποία έχει συζευχθεί στον υπεραισθητό και συνεπώς θέλει προσοχή στην προσπάθεια προσέγγισης τους.

Για παράδειγμα το γδάρσιμο του Μαρσύα από τον Απόλλωνα στον σχετικό μύθο δεν έχει προφανώς την αγριότητα που δείχνει ο μύθος αλλά υποδηλώνει μια τελείως αντίθετη πραγματικότητα.

«Ο μεν Ορφεύς παρουσίασε την θεολογία του κατά τρόπο Συμβολικό και με την χρήση Μύθων, ο Πυθαγόρας και οι Πυθαγόρειοι με την χρήση εικόνων, ο δε Πλάτων και οι Διάδοχοι του με επιστημονικό τρόπο»
( Πρόκλος Πλατωνική Θεολογία Α' 20.7 )

«Διότι τα σύμβολα των πραγμάτων τα οποία συμβολίζουν δεν είναι προϊόντα μίμησης, αφού δεν μπορούσε ποτέ το αντίθετο να προκύψει ως προϊόν μίμησης του αντιθέτου του, το άσχημο του ωραίου, το παρά φύση του κατά φύση. Η θεωρία όμως που χρησιμοποιεί τα σύμβολα καταδεικνύει την φύση των πραγμάτων ακόμα και μέσω των εντελώς αντιθέτων τους»
(Πρόκλος – Σχόλια στην Πολιτεία 1.198)

«Της ίδιας της άρρητης και επέκεινα των νοητών αιτίας υπάρχει για καθένα από τα όντα μέχρι τα έσχατα, ένα σημείο, μέσω του οποίου τα πάντα εξαρτώνται από εκείνη, άλλα πιο μακριά και άλλα πιο κοντά , ανάλογα με το πόσο έντονο ή πόσο αμυδρό είναι το σημείο σε αυτά, και τούτο είναι η κινητήρια δύναμη προς τον πόθο του Αγαθού, αυτό που παρέχει στα όντα άσβεστο τον έρωτα αυτόν, άγνωστο το ίδιο στην ύπαρξη του (καθώς φτάνει και μέχρι εκείνα που δεν μπορούν να έχουν γνώση), υπέρτερο της ζωής (υπάρχει άλλωστε και στα άψυχα) και χωρίς νοερή την δύναμη του (καθώς βρίσκεται και στα αμέτοχα της νόησης).
Οπως λοιπόν η φύση και η δημιουργική μονάδα και ο ίδιος ο υπερβατικός των όλων πατέρας εγκατέσπειραν στα δευτερεύοντα τα σημεία της δικής τους ιδιότητας, και μέσω εκείνων στρέφουν τα πάντα προς τον εαυτό τους, έτσι και όλοι οι θεοί δίνουν σε όσα δημιουργούνται από αυτούς τα σύμβολα της δικής τους αιτίας, και μέσω αυτών εγκαθιστούν τα πάντα στον εαυτό τους.
Τα σημεία λοιπόν της ύπαρξης των υπερτέρων όντων, εγκατασπειρόμενα στα δευτερεύοντα, είναι άρρητα και άγνωστα και η δράση και η κίνηση τους υπερυψώνει κάθε νόηση...»
(Πρόκλος – Σχόλια στον Κρατύλο 71.30 κ.επ.)

Για αυτό, αν πράγματι θέλουμε να μιλήσουν σε εμάς τα σύμβολα, δεν πρέπει να τα προσεγγίζουμε επιπόλαια και απροετοίμαστοι, γιατί τότε ματαιοπονούμε, αλλά αφού πρώτα θα έχουμε εργαστεί βαθιά μέσα μας ώστε να εφοδιάσουμε την ψυχή μας με τις κατάλληλες γνώσεις.

Τότε μόνο τα σύμβολα θα μιλήσουν σε εμάς, θα ξυπνήσουν μέσα μας ταυτόχρονα και άλλες έννοιες συμπληρωματικές και συναφείς και έτσι θα προσωρήσουμε προς τον τελικό σκοπό μας που είναι να επιστρέψουμε στην πηγή μας.